काठमाडौं।
नेपाली कांग्रेसभित्र संसदीय दलको नेता सर्वसम्मत चयन गर्ने प्रयास लगातार असफल भइरहँदा पार्टीभित्रको आन्तरिक शक्ति–सन्तुलन, गुटगत समीकरण र नेतृत्वको भविष्यबारेको प्रतिस्पर्धा सतहमा आएको छ ।
सहमतिका लागि गठन गरिएको कार्यदलले समेत ठोस निष्कर्ष निकाल्न नसक्दा कांग्रेस फेरि चुनावी प्रक्रियातर्फ धकेलिने संकेत देखिएको छ । शुक्रवार तय गरिएको निर्वाचन कार्यतालिका स्थगित गर्दै उपसभापति विश्वप्रकाश शर्माको संयोजकत्वमा चार सदस्यीय कार्यदल गठन गरिएको थियो । उक्त कार्यदलमा उपसभापति पुष्पा भुसाल, महामन्त्रीद्वय प्रदीप पौडेल र गुरुराज घिमिरे रहेका छन् । कार्यदललाई संसदीय दलको नेता सर्वसम्मत रूपमा चयन गर्ने जिम्मेवारी दिइए पनि केही दिनको गृहकार्यपछि पनि सहमति जुट्न सकेको छैन ।
कांग्रेसभित्र संसदीय दलको नेताका लागि आकांक्षीहरूको संख्या धेरै हुनु सहमति नजुट्नुको प्रमुख कारण बनेको छ । अर्जुननरसिंह केसी, भीष्मराज आङदेम्बे, मोहन आचार्य, निश्कल राई र बासना थापाजस्ता नेताहरूको नाम चर्चामा छ ।
विशेषतः अर्जुननरसिंह केसीले ‘नयाँ पुस्तालाई अवसर दिनुपर्ने’ प्रस्ताव अघि सार्दै आफू पछि हट्न तयार भए पनि अन्य दाबेदारहरूले पनि त्यस्तै त्याग गर्नुपर्ने शर्त राख्नुभएको थियो । उहाँले निश्कल राई वा बासना थापामध्ये एकजनालाई अघि सार्ने प्रस्ताव राखेपछि समीकरण थप जटिल बनेको एक नेताले बताए ।
कांग्रेसको पुरानो समस्या मानिएको गुटगत राजनीति यसपटक पनि निर्णायक देखिएको छ । संस्थापन पक्ष र इतर समूहबीचको अविश्वास अझै हट्न सकेको छैन । नेतृत्व चयनलाई केवल संसदीय दलको नेतामात्र नभई भविष्यको प्रधानमन्त्री र पार्टीको शक्ति सन्तुलनसँग जोडेर हेरिएको छ ।
एक केन्द्रीय सदस्यका अनुसार, ‘यो केवल संसदीय दलको नेता चयन होइन, आगामी सरकारको नेतृत्व र पार्टीभित्रको शक्ति वितरणको खेल पनि हो ।’ यही कारणले नेताहरू अन्तिम समयसम्म आफ्नो दाबी छोड्न तयार देखिएका छैनन् ।
कार्यदलले सहमति खोज्ने प्रयास गरे पनि नेताहरूबीच ‘कन्सेन्सस’ भन्दा ‘क्याल्कुलेसन’ बढी देखिएको स्रोत बताउँछ । प्रत्येक समूहले आफूलाई फाइदा हुने समीकरण बनाउन खोज्दा साझा उम्मेदवारमा सहमति जुट्न सकेको छैन ।
विशेषगरी युवा बनाम पुराना नेताको बहस पनि यसपटक सतहमा आएको छ । केही नेताहरूले पुस्तान्तरणको आवश्यकता औंल्याइरहेका छन् भने अनुभवी नेताहरूले स्थायित्व र अनुभवको तर्क अघि सारिरहेका छन् । यदि कार्यदलले अन्तिम समयसम्म सहमति जुटाउन नसके सह–महामन्त्री प्रकाश रसाइली स्नेहीको संयोजकत्वमा रहेको निर्वाचन समितिले प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी गरेको छ ।
पार्टीले सोमवार कार्यसम्पादन समितिको बैठकपछि संसदीय दलको बैठक बोलाएको छ । सो बैठकमा सभापति गगन थापा दलको नेताको नाम प्रस्ताव गर्ने तयारीमा हुनुहुन्छ । यदि प्रस्ताव सर्वसम्मत रूपमा अनुमोदन भए तत्कालै प्रमाणपत्र प्रदान गरिनेछ, अन्यथा औपचारिक निर्वाचन हुने निश्चितजस्तै छ ।
विश्लेषकहरूका अनुसार कांग्रेस सर्वसम्मत नेता चयन गर्न असफल हुनुमा धेरै नेताको दाबी, तर त्यागको अभाव, गुटगत विभाजन, संस्थापन र इतर समूहबीच अविश्वास, पुस्तान्तरण बहस, नयाँ र पुराना नेताबीच दृष्टिकोणको टकराब रहेका छन् ।
नेपाली कांग्रेसभित्रको यो अवस्था पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्रको अभ्यास भए पनि नेतृत्व चयन प्रक्रियामा स्पष्टता र विश्वासको अभाव देखिएको संकेत हो । सहमतिबाट नेता चयन गर्न असफल भए कांग्रेस फेरि प्रतिस्पर्धात्मक निर्वाचनतर्फ जानेछ, जसले पार्टीभित्रको शक्ति सन्तुलनलाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्नेछ । अबको केही दिन कांग्रेसका लागि निर्णायक हुनेछन्— सहमति कि प्रतिस्पर्धा, यही प्रश्नको उत्तरले पार्टीको आगामी राजनीतिक दिशा तय गर्नेछ ।