काठमाडौं ।
नेपाल आयल निगमको कमजोरीका कारण बजारमा खाना पकाउने एलपी ग्यासको अभाव देखिएको उद्योगी व्यवसायीहरूले गुनासो गरेका छन् । व्यवसायीहरूका अनुसार निगमको वितरण व्यवस्थापन र उपभोक्ताको व्यवहारले समस्या भएको छ ।
नेपाल एलपी ग्यास उद्योग संघका अध्यक्ष दिवान चन्दले निगमद्वारा समानुपातिक, न्यायिक एवम् वैज्ञानिक तरिकाले ग्यास आपूर्तिको व्यवस्था नगर्दा बजारमा समस्या भएको बताउनुभयो । नेपाल समाचारपत्रसँग कुरा गर्दै चन्दले भन्नुभयो– ‘निगमले उद्योगहरूलाई ग्यासको कोटा समानुपातिक रूपमा उपलब्ध गराएको छैन ।
अव्यावहारिक ढंगबाट कोटा निर्धारण गर्दा कुनै उद्योगमा ग्यास फालाफाल छ भने कुनै उद्योगमा अभाव देखिएको छ । निगमले उपलब्ध गराएको कोटाका आधारमा नेपाली ग्यास उद्योगहरूले भारतका रिफाइनरी केन्द्रहरूबाट ग्यास प्राप्त गर्छन् ।
अहिलेको असहज अवस्थामा सबैलाई समान कोटा वितरण गर्नुपर्नेमा कसैलाई धेरै त कसैलाई थोरै कोटा दिइँदै आएको छ, संकट व्यवस्थापन गर्न निगम चुकिरहेको छ ।’
उहाँका अनुसार एकातिर आयात पनि कम भइरहेको छ, सामान्य अवस्थामा दैनिक करिब सयवटा बुलेटमा ग्यास आयात हुँदै आएको थियो । तर, अहिले ७० वटाको हाराहारीमा मात्रै आयात हुँदै आएको छ । बजारमा माग उच्च र आपूर्ति कम भइरहेका बेला र निगमले उद्योगहरूलाई काखापाखा गर्दै गर्दा समस्या भएको चन्दको गुनासो छ । बजारमा अभाव देखिनुको अर्को कारण उपभोक्ताले ग्यास सञ्चित गर्ने प्रवृत्ति र वितरण प्रणालीमा भएको कमजोरीले अभाव देखिएको उहाँले बताउनुभयो ।
उपत्यकामा देशको कुल खपतको झन्डै आधा ग्यास प्रयोग हुने भएकाले यहाँ समस्या बढी देखिएको चन्दको भनाइ छ । काठमाडौंमा ग्यास अभाव बढी छ । तर, तराई क्षेत्रमा भने तुलनात्मक रूपमा सहज रहेको उहाँले बताउनुभयो ।
चन्दका अनुसार नेपालमा हाल करिब १ करोड ५० लाख ग्यास सिलिन्डर रहेको अनुमान गरिएको छ । तीमध्ये करिब १ करोड सिलिन्डरमात्र नियमित प्रयोगमा रहेको र बाँकी ठूलो हिस्सा घरघरमै थन्किएर बसेको उहाँले बताउनुभयो । भारतका केही रिफाइनरी केन्द्रहरू मर्मतका कारण अस्थायी रूपमा बन्द हुँदा आपूर्तिमा अवरोध देखिएको छ । सँगै ढुवानीका लागि प्रयोग हुने बुलेट ट्यांकरहरूको सीमित संख्या र भारत–नेपालबीचको ढुवानी चक्रले पनि आपूर्ति व्यवस्थापनमा चुनौती थपेको छ ।
एकपटक ग्यास ल्याएर फर्किएपछि ग्यास ल्याउन एक सातासम्म लाग्ने भएकाले निरन्तर आपूर्ति कायम गर्न कठिन हुने गरेको उद्योगीहरू बताउँछन् ।
बजारलाई सन्तुलनमा ल्याउन सरकारले हाल १४.२ किलोको सट्टा ७.१ किलोका आधा सिलिन्डर वितरण गर्ने निर्देशन दिएको छ । यसले सीमित ग्यास बढी उपभोक्तासम्म पु¥याउन सहयोग भए पनि आधा सिलिन्डर वितरण गर्दा आफूहरूको लागत दोब्बर बढेको उद्योगीको गुनासो छ । ढुवानी, श्रम र सञ्चालन खर्च दोब्बर बढेको भन्दै यस्तो अवस्थालाई धेरै दिनसम्म आफूहरूले धान्न नसक्ने उद्योगीहरूले सरकारलाई जानकारी गराइसकेको चन्दले बताउनुभयो ।
पश्चिम एसियामा जारी द्वन्द्वका कारण भारतमै पनि ग्यास अभाव हुँदै गएको उद्योगीहरू बताउँछन् । भारतले एक महिनाका लागि ग्यास र दुई महिनाका लागि क्रुड आयल मौज्दात रहेको जानकारी पाएको चन्दले बताउनुभयो । ‘भारतले एक महिनालाई धान्न सक्ला तर नेपालका उद्योगहरूले एक दुई दिन पनि धान्न सक्ने अवस्था छैन । अहिले नेपालमा सञ्चालनमा रहेका ५९ वटा उद्योगको समग्र ग्यास भण्डार क्षमता १५ हजार मेट्रिक टनको हाराहारीमा मात्र छ’ – चन्दले भन्नुभयो ।