काठमाडौं ।
हालै सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनपछि मुलुकले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका (रास्वपा) वरिष्ठ नेता बालेन्द्र शाह(बालेन)को नेतृत्वमा एक साताभित्रै नयाँ सरकार पाउने गरी गृहकार्य अघि बढेको छ ।
रास्वपाको ऐतिहासिक जनादेशसँगै वरिष्ठ नेता बालेनको नेतृत्वमा बन्ने सरकारबारे राजनीतिक वृत्तमा तीव्र चासो देखिएको छ ।
बालेन निकट स्रोतका अनुसार प्रधानमन्त्री बन्ने तयारीमा रहेका बालेनले सरकार गठनको पहिलो दिनदेखि नै मुलुकलाई नयाँ र सकारात्मक सन्देश दिने योजना तयार पारिरहनुभएको बताइएको छ । आम नेपालीको मन जित्न सक्ने गरी सुरुकै दिनमा प्रधानमन्त्रीले निर्णय गर्ने गरी तयारी गर्न बालेन टिमले निजामती प्रशासनको मुख्य कमान्डमा रहेका उच्च प्रशासकहरूलाई समेत संकेत गरिसकेको बताइएको छ ।
बालेनले चुस्त र प्रभावकारी टिममार्फत सुरुकै दिनदेखि सरकारलाई चलायमान बनाउने गरी आवश्यक गृहकार्य गरिरहेको जानकारी प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालय र प्रशासनिक कमान्डमा रहेका उच्च प्रशासकहरूले समेत पाइसकेका बताइएको छ ।
सरकारका मुख्य सचिव सुमनराज अर्यालले नयाँ सरकारको स्प्रिटअनुसार परिवर्तनलाई आत्मसात गर्दै सिंगो कर्मचारी संयन्त्र पनि सरकारको गतिसँगै दौडिन तयार रहेको बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो– ‘राजनीतिक नेतृत्वले सरकारलाई चलायमान बनाउन सके कर्मचारी संयन्त्र स्वतः चलायमान हुँदै दौडिन्छ, रास्वपा र बालेनको नेतृत्वमा बन्ने सरकारलाई सिंगो कर्मचारी संयन्त्रको साथ रहन्छ, हामीहरू नयाँ सरकारसँगै दौडिन र परिणाम दिन तयार छौं ।’ प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयले पनि नयाँ सरकार र प्रधानमन्त्रीको टिमसँगै दौडने गरी आफ्ना संयन्त्रहरुलाई तयारी अवस्थामा राखिएको जनाएको छ ।
निर्वाचन आयोगले अन्तिम परिणाम सार्वजनिक गर्ने क्रमसँगै अबको एक साताभित्र बालेन नेतृत्वको सरकार गठन हुने निश्चित भएको हो । आयोगले यही चैत्र ५ गते निर्वाचनको सम्पूर्ण नतिजासहितको अन्तिम प्रतिवेदन राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेललाई बुझाउने कार्यक्रम छ ।
त्यसलगत्तै नयाँ सरकार गठन प्रक्रिया सुरु हुने प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालय स्रोतले जानकारी दियो । राष्ट्रपतिले आयोगको प्रतिवेदन बुझेलगत्तै संविधानको धारा ७६‘१’ अनुसारको सरकार गठन हुने भएकाले धेरै सयम नलाग्ने र ढिलोमा ७ चैत्रभित्रै नयाँ सरकार बन्ने प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयका अधिकारीहरूले बताए ।
उता, रास्वपाले केही दिनभित्रै र बालेनलाई संसदीय दलको नेताका रूपमा घोषणा गर्ने तयारी गरेको छ । रास्वपाले चुनावी अभियानकै क्रममा सार्वजनिक गरेको वाचा पत्रअनुसार मन्त्रालयको संख्या घटाउने निर्णयलाई कार्यान्वयन गर्ने तयारीसमेत गरिरहेको स्रोतले जानकारी दिएको छ ।
स्रोतका अनुसार बालेनले प्रधानमन्त्री नियुक्त भएको पहिलो चरणमै मन्त्रालयको संख्या २१ बाट घटाएर १८ मा सीमित गर्ने गृहकार्य अघि बढाउनुभएको हो । सोहीअनुसार १८ जनामात्रै मन्त्री रहने संरचना बनाउने तयारी गरिएको बताइएको छ । राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार यसले राज्यको अनावश्यक खर्च कटौतीका साथै भागबण्डा र पद वितरणको पुरानो राजनीतिक संस्कृति अन्त्य गर्ने स्पष्ट सन्देश जानेछ ।
बालेन र रविलाई मिलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका रास्वपाका नेता अशिम शाहले मन्त्री बन्न कुनै प्रकारको दौडधुप वा भनसुन आवश्यक नरहेको स्पष्ट पारिसक्नुभएको छ । उहाँले केही दिनअघि आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा लेख्नुभएको छ –‘मन्त्री बन्न दौडधुप गर्न, भनसुन गर्न, मिडिया ट्रायल गर्न वा प्रचार गर्न आवश्यक छैन ।
प्रधानमन्त्री बनेपछि बालेन शाहले आफ्नै मूल्यांकनका आधारमा क्याबिनेट टिम चयन गर्नुहुनेछ ।’ नेता शाहका अनुसार बालेनलाई पार्टीका सबै सांसदहरूको योग्यता र क्षमताबारे राम्रो जानकारी भएकाले मन्त्री चयन स्वतन्त्र ढंगले हुनेछ ।
अहिलेसम्मका धेरै सरकारहरूले दलगत सन्तुलन मिलाउन मन्त्रालय विभाजन गर्ने र नयाँ मन्त्रालय थप्ने प्रवृत्ति अपनाएका थिए । त्यसले राज्यकोषमा करोडौं रुपियाँ व्ययभार थपिएको भन्दै आलोचना हुँदै आएको थियो ।
तर, बालेन नेतृत्वको सरकारले मन्त्रालय फुटाएर खर्च बढाउनुको साटो आवश्यकताअनुसार मन्त्रालयको समायोजन गरेर प्रशासनिक संरचना सानो र चुस्त बनाउने तथा खर्च घटाउने रणनीति बनाएको बताइएको छ ।
सरकार गठनसँगै सबैभन्दा बढी चासोको विषय मन्त्री चयन हो । स्रोतका अनुसार बालेनले मन्त्री छनोट गर्दा निम्न मापदण्ड अपनाउने योजना बनाएको उहाँ निकट स्रोतले जानकारी दिएको छ ।
पार्टी नेतृत्वको हस्तक्षेप नहुने संकेत
बालेन र अध्यक्ष रवि लामिछानेबीच नियमित परामर्श भइरहे पनि मन्त्रिपरिषद् गठनमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप नगर्ने नीति पार्टीले लिएको बताइएको छ । यसले प्रधानमन्त्रीलाई स्वतन्त्र रूपमा टिम छनोट गर्ने वातावरण मिल्ने र जिम्मेवारी पनि स्पष्ट हुने राजनीतिक वृत्तको विश्लेषण छ । रास्वपाका सहमहामन्त्री विपिन आचार्यलेले पनि मन्त्री छनोट निश्चित विधि र पद्धतिका आधारमा हुने बताउनुभयो ।
सांसदहरूमा चासो, तर दौडधुपमा डर
नयाँ शैलीमा मन्त्री छनोट हुने संकेत पाएपछि कतिपय सांसदहरूमा उत्सुकता देखिए पनि खुलेर दौडधुप गर्ने प्रवृत्ति भने कम भएको बताइन्छ । बालेनले दौडधुप गर्ने व्यक्ति मन्त्री बन्न अझ कठिन हुने स्पष्ट संकेत दिनुभएको कारण परम्परागत ‘मन्त्री लबिङ’ संस्कृतिमा ‘ब्रेक’ लाग्ने सम्भावना देखिएको छ ।
यस्ता हुनसक्छन् मन्त्री छनोटका मापदण्ड
–सम्बन्धित मन्त्रालयको विषयगत ज्ञान
–इमान्दार र स्वच्छ छवि
–कुनै भ्रष्टाचार वा विवादमा नपरेको पृष्ठभूमि
–उत्कृष्ट कार्यक्षमता र नेतृत्व क्षमता
–उच्च निर्णय क्षमता र सूचना प्रविधिमा जानकार
–भ्रष्टाचारको जालो बुझेर तोड्न सक्ने
–मन्त्रालयको सम्पूर्ण कार्यमा कम्पन ल्याउन सक्ने
–कम उमेर र ऊर्जावान नेतृत्व – नयाँ सोच र गतिशीलता
–भौगोलिक सन्तुलन, देशभरको प्रतिनिधित्व, समावेशीता
बालेनले सरकार बनाउँदा दिन सक्ने विशेष सन्देशहरू
–पद होइन जिम्मेवारीको राजनीति
–सानो तर प्रभावकारी सरकार
–मन्त्रालय घटाएर प्रशासनिक संरचना चुस्त बनाउने सन्देश
–पहिलो मन्त्रिपरिषद् बैठकबाटै भ्रष्टाचार नियन्त्रणमा कडा निर्णय
–सरकारी खर्चमा ठूलो कटौती
–अनावश्यक सुविधा, गाडी, भ्रमण र खर्च घटाउने घोषणा
–परिणाममुखी प्रशासन
–मन्त्रालयहरूलाई निश्चित समयसीमा र लक्ष्य दिने प्रणाली
–नागरिकमैत्री शासन
–सरकारी सेवा सरल, छिटो र डिजिटल बनाउने योजना
–राजनीतिक हस्तक्षेप घटाउने संकेत
–प्रशासनिक निर्णयमा दलगत दबाब कम गर्ने प्रतिबद्धता
राजनीतिक नेतृत्वले सरकारलाई चलायमान बनाउन सके कर्मचारी संयन्त्र स्वतः चलायमान हुँदै दौडिन्छ । रास्वपा र बालेनको नेतृत्वमा बन्ने सरकारलाई सिंगो कर्मचारी संयन्त्रको साथ रहन्छ, हामीहरू नयाँ सरकारसँगै दौडिन र परिणाम दिन तयार छौं ।
सुमनराज अर्याल
मुख्य सचिव, नेपाल सरकार
मन्त्री बन्न दौडधुप गर्न, भनसुन गर्न, मिडिया ट्रायल गर्न वा प्रचार गर्न आवश्यक छैन । प्रधानमन्त्री बनेपछि बालेन शाहले आफ्नै मूल्यांकनका आधारमा क्याबिनेट टिम चयन गर्नुहुनेछ ।
अशिम शाह
रास्वपा नेता
सरकार सञ्चालनको निश्चित मार्गदर्शन बनाइने र मन्त्री छनोट निश्चित विधि र पद्धतिका आधारमा हुने भएकाले कुनै समस्या हुँदैन ।
विपिन आचार्य
सहमहामन्त्री, रास्वपा